Một truyền thuyết rùng rợn về ma lai đã tồn tại từ lâu trong vùng rừng núi thâm sơn cùng cốc của tỉnh Bình Phước, nơi cư ngụ của người S’tiêng. Khi có ai bị nghi là ma lai, người dân trong thôn sẽ tiêu diệt họ bằng những cây đao sắc bén…
Kỳ 1: Truyền thuyết ma lai
Mùa khô tại Bình Phước là thời điểm hoa điều nở rộ với những cánh đỏ rực. Chúng tôi đã đi qua con đường đất đỏ bụi mù để đến thôn Sơn Thọ, xã Thọ Sơn, H.Bù Đăng (Bình Phước). Thôn Sơn Thọ nằm cách trung tâm xã khoảng 10 km. Sau hai lần hẹn, cuối cùng chúng tôi gặp được già làng Điểu Rôn. Với mái tóc điểm bạc, già Rôn dẫn chúng tôi thăm quan nhà mình, một ngôi nhà xây khang trang, và giới thiệu về truyền thống và cuộc sống hàng ngày của người dân bản địa. Già Rôn tự hào chia sẻ về các nghề truyền thống, trong đó có nghề rèn của người S’tiêng. Người S’tiêng đã sáng tạo ra những công cụ lao động đặc trưng như chiếc xà gạc đi rẫy, con dao đi rừng và chiếc xạc-bất, xạc-lai để làm cỏ…
“Ngày xưa, mình là thợ rèn giỏi nhất thôn, bạn biết không! Trong nhà mọi người đều có một cây đao để dùng để chặt ma lai”, già Rôn bật mí.
Giống như những câu chuyện rùng rợn dân gian về con ma cà rồng, người S’tiêng tin rằng ma lai thực sự tồn tại. Có hàng chục câu chuyện khác nhau về loài quỷ này.
Già Rôn kể lại: “Ma lai là những hồn ma chết bỏ mả không được chôn cất, không được làm lễ tang, vì vậy linh hồn chúng vất vưởng hóa thành ma. Ma lai có thể biến hóa, thích biến thành người con gái đẹp để hại người bằng cách hút máu, ăn xác chết…”
Theo lời của già làng Rôn, trong thôn S’tiêng nếu có ai bị nghi ngờ là ma lai sẽ bị đưa ra xét xử trước toàn thể làng. Nhẹ thì bị đày đi biệt xứ, nặng thì bị xử tử bằng những cây đao sắc bén.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, người S’tiêng ở đây từng theo tín ngưỡng đa thần. Họ tin rằng có một thế lực siêu nhiên ma quỷ luôn tìm cách hại con người, gây ra các căn bệnh và cuối cùng là cái chết.
Chính nỗi sợ hãi về thiên nhiên và các hiện tượng tự nhiên mà người S’tiêng không thể lý giải như dịch bệnh giết chết hàng loạt trâu bò, mùa màng thất bát hoặc người đột nhiên mắc bệnh và chết… Người S’tiêng cho rằng những tai họa đó là do ma lai gây ra. Tuy nhiên, từ khi làng mình theo cách mạng theo bác Hồ, già Rôn không còn tin vào ma lai nữa và cây đao chặt ma lai cũng dần mất đi.
Tuy nhiên, ma lai không hoàn toàn biến mất ở vùng rừng núi Tây Nguyên. Trong những năm gần đây, đã xảy ra nhiều vụ giết ma lai kinh hoàng, ví dụ như vụ thảm sát vào năm 2007 tại Làng Đắk Yă, xã Đắk Yă, H.Mang Yang, tỉnh Gia Lai. Trong làng, có 2 thanh niên tên H’Duân và H’Kel tính tình ngỗ ngược, thích rủ nhau trộm cắp. Có lần bạn bè khuyên nhủ, nhưng Duân và Kel không nghe và còn dọa sẽ thư chết! Một tuần sau đó, một phụ nữ mạnh khỏe trong làng là bà H’Blin bỗng trở nên ốm và chết. Nghi bà H’Blin bị thư, hàng chục người đã đến nhà Duân đập phá tan hoang, sau đó đánh chết Duân và ném xác vào khu nhà mồ, rồi tiếp tục đánh chết Kel cùng cha ruột là ông H’Nhêu đã 76 tuổi khi họ đang làm rẫy.
Truyền thuyết về ma lai của người S’tiêng ở Bình Phước là một phần trong di sản văn hóa của dân tộc. Dù ngày nay nhiều người không còn tin tưởng vào ma lai, nhưng câu chuyện này vẫn là một phần không thể thiếu trong biểu đạt văn hóa và lịch sử của người S’tiêng.
Đọc thêm: Trường Trung Cấp Việt Hàn (VKI)
