Phát kiến địa lý là một trong những thành tựu vĩ đại của loài người không chỉ tìm ra các vùng địa lý mới mà còn là cơ sở để làm phong phú hơn nền văn hóa nhân loại. Hãy cùng tìm hiểu về những cuộc phát kiến địa lý trên thế giới.
Phát kiến địa lý là gì?
Phát kiến là tìm ra những điều chưa biết để phục vụ cho nhu cầu khám phá khoa học, lợi ích kinh tế, tìm hiểu văn hóa, tôn giáo và hoạt động chính trị. Phát kiến địa lý là việc tìm ra những vùng đất mới, chưa từng có con người đặt chân đến hay xa lạ chưa được biết tới, để phục vụ cho nhu cầu khám phá thế giới và mở rộng. Các khám phá về địa lý chủ yếu diễn ra vào thế kỷ 15 và 16, cùng với lòng tò mò của thời đại phục hưng đã thúc đẩy quá trình khám phá.
Nguyên nhân của những phát kiến địa lý
Bước vào thời kỳ chuyển đổi từ chế độ phong kiến sang chủ nghĩa tư bản, các xã hội Tây Âu đối mặt với nhiều mâu thuẫn về kinh tế và xã hội. Sự phát triển sản xuất đưa đến nhu cầu về nguyên liệu và vàng bạc gia tăng. Các quốc gia Tây Âu cần mở rộng thị trường và trao đổi hàng hóa với các vùng đất trên thế giới.
Các tầng lớp quý tộc và giàu có tại thời điểm đó đều khao khát có nhiều tiền và vàng để tiêu xài hoang phí, đồng thời nhu cầu về các loại hàng đặc sản xa xỉ từ phương Đông như tiêu, quế, trầm hương, lụa tơ tằm và ngà voi cũng tăng mạnh. Họ tự tưởng tượng về phương Đông như một thế giới thần tiên giàu có thông qua các câu chuyện trong Ngàn lẻ một đêm và Cuốn sách những chuyện kì lạ. Vàng và gia vị là động lực chính đằng sau những cuộc khám phá địa lý, nhằm tìm kiếm các vùng đất mới.
Một trong những con đường buôn bán chủ yếu của châu Âu với phương Đông là qua Địa Trung Hải. Tuy nhiên, người Ả Rập đã xây dựng hàng rào bất khả xâm phạm giữa Ấn Độ và châu Âu, không cho phép tàu buôn châu Âu neo đậu trên Hồng Hải và không cho phép thương nhân châu Âu qua đó. Người Ả Rập trở thành người kiểm soát hàng hóa từ Ấn Độ, khiến cho hàng hóa này trở nên đắt đỏ gấp 8-10 lần.
Ngoài ra, người Thổ Nhĩ Kỳ đã chiếm đoạt con đường qua Hắc Hải và vịnh Ba Tư. Họ cướp đoạt hàng hóa của thương nhân không có cách chống cự hợp lý, khiến cho con đường buôn bán của người châu Âu trở nên tuyệt vọng. Việc tìm ra con đường biển sang phương Đông trở thành một nhu cầu cấp bách của người Châu Âu.
Điều kiện của những phát kiến địa lý
Thời điểm đó, người Tây Âu đã tin rằng Trái Đất có hình dạng cầu. Họ đã chế tạo được những chiếc tàu buồm có đáy nhọn, thân cao và khả năng vượt qua đại dương. Mỗi chiếc tàu được trang bị la bàn và thước phương vị, điều này thêm sự quyết tâm cho những thủy thủ dũng cảm.
Khoa học và kỹ thuật phát triển đáng kể trong thời gian đó. Các nhà hàng hải đã nghiên cứu các dòng hải lưu và gió, hiểu biết về địa lý đại dương. Kiến thức về địa lý, thiên văn học và kỹ thuật hàng hải đã tạo ra điều kiện cho những chuyến đi dài trên biển. Người ta đã xác định được hướng đi của tàu không chỉ bằng cách quan sát gió, dòng hải lưu, màu nước hay chim biển mà còn bằng cách xác định vị trí tàu mà không cần vật chuẩn. La bàn và thiết bị đo góc thiên văn đã được sử dụng để định hướng trên đại dương. Kỹ thuật đóng tàu cũng đã có những bước tiến mới, với tàu được trang bị bánh lái, hệ thống buồm lớn và sàn thuyền để đặt hàng hóa. Loại tàu mới xuất hiện. Caravel đã trở thành loại tàu đầu tiên vượt đại dương trong lịch sử thế giới.
Các cuộc hành trình của người Châu Âu đến phương Đông và các tài liệu được viết lại bởi những người đi trước như Marco Polo của Ý đã giúp những cuộc khám phá địa lý trong thế kỷ 15 và 16 dễ dàng hơn.
Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha nằm ở cực tây nam của châu Âu, giáp biển Đại Tây Dương và có nhiều thủy thủ gan dạ. Các giai cấp thống trị ở các nước này đã ủng hộ các cuộc đi tìm đất mới, hy vọng kiếm được nhiều của cải và trở thành các cường quốc. Họ còn đưa ra lời hứa phong vương và ban thưởng cho những người có công lao xuất sắc trong các cuộc thám hiểm biển.
Các cuộc phát kiến địa lý
4.1. Cuộc phát kiến địa lý của Hoàng tử Henry
Hoàng tử Henry đã thiết lập cơ sở nghiên cứu tại mỏm phía nam Bồ Đào Nha, nơi có thể nhìn ra xa đại dương. Ông đã mời nhiều nhà học giả Ả Rập và Do Thái đến làm việc từ năm 1416, và hàng năm ông tổ chức các chuyến thám hiểm tìm hiểu về đại dương, xuất phát từ Sagres đi về hướng nam.
Năm 1415, người Bồ Đào Nha chiếm được pháo đài Ceuta ở bờ biển châu Phi. Từ đó, hàng năm họ tổ chức các chuyến thám hiểm đi về phía nam dọc theo bờ biển châu Phi.
Khi tìm đường đi sang Ấn Độ, các thủy thủ Bồ Đào Nha đã khám phá ra quần đảo Canaries, Madeira và Azores. Một thuyền trưởng của Hoàng Tử Henry đã đến đảo lớn trong quần đảo Canaries và trở về Bồ Đào Nha, mô tả dòng nước chảy mạnh xung quanh đảo. Điều này thúc đẩy Hoàng Tử Henry sai Goncalo Velho, một hiệp sĩ quý tộc, đi “tìm nguyên nhân của dòng nước”.
Năm 1445, người Bồ Đào Nha đến được mũi Xanh (Cabo Verde).
Năm 1472, họ đến Vịnh Guinée, tận cùng của châu Phi và bắt đầu khai thác các lớp đất có vàng. Sau đó, họ biến nơi này thành nơi buôn bán ngà voi, vàng, nô lệ và một phần gia vị. Họ đem áo dài vải, vũ khí và rượu để bán cho người da đen ở đây. Khi đến vịnh Guinée, họ tưởng nhầm đây là mũi cực nam của châu Phi, nên năm 1482, họ xây dựng đồn Mina tại đây để cướp bóc. Đến năm 1884, họ đến được cửa sông Congo.
Người Bồ Đào Nha đã tốn 82 năm để đến Ấn Độ (1416-1498). Trong các chuyến đi đó, hai chuyến thám hiểm lớn nhất là của B.Dias (1450-1500) và Vasco da Gama (1469-1524).
4.2. Chuyến đi của Bartolomeu Dias
Vào ngày 10 tháng 10 năm 1486, vua John II của Bồ Đào Nha đã chỉ định Bartolomeu Dias dẫn đầu một đoàn thám hiểm để vòng quanh mũi nam châu Phi, với hy vọng tìm ra một tuyến đường thương mại đến Ấn Độ. Bartolomeu Dias, người từng được giao nhiệm vụ trông coi kho báu hoàng gia ở Lisbon, đã đi trên một tàu caravel xuống bờ biển châu Phi. Trên đường đi, đoàn thám hiểm đã gặp một cơn bão. Vào ngày 3 tháng 2 năm 1488, họ neo đậu tại vịnh Mossel, cách mũi Town khoảng 30 dặm về phía đông, được biết đến như là Mũi của Hy Vọng ngày nay. Cơn bão đã đưa Dias vòng qua mũi cực nam châu Phi một cách không dự đoán được.
4.3. Chuyến đi của Vasco da Gama
Vào ngày 8 tháng 7 năm 1497, hạm đội 4 tàu dưới sự chỉ huy của Vasco da Gama, lúc đó mới 28 tuổi, rời cảng Lisbon và đi vòng quanh mũi Hảo Vọng.
Vào tháng 2 năm 1498, Vasco da Gama tiếp tục đi về phía bắc và đoàn thám hiểm ghé thăm cảng Malindi. Đây là lần đầu tiên họ gặp mặt các nhà buôn Ấn Độ. Họ thuê một người thủy thủ Ả Rập và vẽ bản đồ biết về gió mùa, giúp đoàn thám hiểm vượt qua phần còn lại của đường đi đến Calicut (nay là Kozhikode) ở bờ biển phía tây nam Ấn Độ. Vasco da Gama đặt chân đến Calicut vào ngày 20 tháng 5 năm 1498.
4.4. Chuyến đi của Christopher Columbus
Cuộc thám hiểm đầu tiên của Christopher Columbus diễn ra vào ngày 3 tháng 8 năm 1492. Vào ngày 28 tháng 10 năm 1492, Columbus đến một hòn đảo rất lớn ở phía nam quần đảo Baham, được biết đến như Cuba. Tuy nhiên, Columbus đã nhầm đảo này là đất đai thuộc phía Đông châu Á. Sau đó, ông tiếp tục thám hiểm về phía đông và phát hiện ra một hòn đảo lớn khác là Haiti.
Như vậy, Christopher Columbus được xem là người khám phá ra châu Mỹ.
4.5. Chuyến đi của Fernand de Magellan
Fernand de Magellan đã thực hiện chuyến đi vòng quanh thế giới bằng đường biển từ năm 1519 đến 1522, trở thành cuộc hành trình đầu tiên hoàn thành việc này. Đoàn tàu đi qua mũi nam của Nam Mỹ (sau này được gọi là eo biển Magellan) và tiến vào Thái Bình Dương – đại dương mà ông đặt tên là như vậy. Tại Philippines, ông thiệt mạng trong quá trình chiến đấu với bộ lạc bản địa. Cuối cùng, chỉ còn một con tàu và 18 thủy thủ của ông trở lại Tây Ban Nha.
Ý nghĩa của những khám phá địa lý
Những cuộc khám phá địa lý đã có tác động kinh tế và xã hội nghiêm trọng đối với cả cộng đồng bản địa và những người tham gia các cuộc thám hiểm.
Các nước châu Âu phát triển các phương pháp nông nghiệp mới và làm quen với các loại cây trồng như cà chua, khoai tây và ngô.
Những khám phá này cũng đã đánh thức sự hiểu biết về thực vật học và nhân chủng học.
Các cuộc khám phá địa lý đã mở ra các tuyến thương mại mới và thiết lập một hình thức thương mại tiêu chuẩn hóa có thể áp dụng trên khắp các châu lục.
Những khám phá địa lý đã tác động đến sinh kế của người dân, ảnh hưởng đến thói quen ăn uống, thời trang và các khía cạnh khác của cuộc sống hàng ngày.
Những khám phá này cũng có tác động mạnh mẽ đến cuộc sống của cộng đồng bản địa, và mặc dù đôi khi gây ra những biến đổi không mong muốn, nhưng cũng đã tạo điều kiện cho sự phát triển và hiện đại hóa.
Những khám phá đã đóng góp vào việc nâng cao giáo dục trong xã hội và làm phong phú văn hóa con người.
Việc khám phá các vùng đất mới đã giúp khai sáng về những nền văn minh đã từng tồn tại từ lâu và những nền văn hóa tương quan, góp phần định hình lịch sử của chúng ta.
Những khám phá địa lý từ thời kỳ phục hưng và những cuộc thám hiểm biển tiếp theo đã định hình lịch sử hiện đại của chúng ta, tạo ra bản đồ toàn cầu được sử dụng phổ biến trên toàn thế giới. Xã hội hiện đại đã hội tụ các tiến bộ văn hóa và kiến thức được khám phá từ những cuộc khám phá địa lý, giúp chúng ta định hình các khía cạnh hàng ngày của cuộc sống.
Để biết thêm thông tin về Trường Trung Cấp Việt Hàn (VKI), hãy nhấp vào đây.
