Trong tiếng Hán, cụm từ “chí công vô tư” tương đương với “đại công vô tư”. Đồng nghĩa này đã được sử dụng trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh để diễn tả ý nghĩa của triết lý này. Thuật ngữ “chí công vô tư” có ý nghĩa đa chiều: không thiên vị, không ích kỷ, hành động vì lợi ích chung của nhân loại, quốc gia và cộng đồng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu tinh hoa văn hóa của Phương Đông và đặt giá trị sâu sắc vào tư tưởng “chí công vô tư”, coi đây là một trong những phẩm chất quan trọng của đạo đức cách mạng cần phải truyền dạy cho cán bộ và nhân dân. Thông qua lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tư tưởng “chí công vô tư” được tổng hợp, phát triển và áp dụng vào mục tiêu và lý tưởng của cuộc cách mạng.
Chủ đề “chí công vô tư” được đề cập trong tác phẩm Đường Cách Mệnh (1927) của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó Người liệt kê 23 phẩm chất mà cán bộ cách mạng cần phải có. Điều thứ 8 là “Vị công vong tư”, tương đương với ý nghĩa của “chí công vô tư”. Với tình hình cấy cứu nước, giải phóng dân tộc, công việc công chúng tại thời điểm đó đã trở thành ưu tiên hàng đầu. Từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh phẩm chất “chí công vô tư” cho đến cuối đời. Người đã viết trong Di chúc: “Đảng ta là một Đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thực sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”. Trước khi qua đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhắc lại phẩm chất “chí công vô tư” trong Di chúc của mình.
Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết về cách rèn luyện đạo đức cách mạng và phẩm chất chí công vô tư như sau:
“Người đảng viên, người cán bộ tốt sẽ trở thành người cách mạng chân chính nếu lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào. Chỉ khi đã có tinh thần chí công vô tư, những khuyết điểm sẽ ngày càng ít đi và những phẩm chất tốt đẹp ngày càng phát triển.
Tóm tắt, các phẩm chất tốt đẹp này bao gồm năm điều: nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm.
a) NHÂN: thật thà, tình yêu, sẵn lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào, kiên quyết chống lại những điều hại đến Đảng và nhân dân. Sẵn lòng chịu đựng cực khổ trước mọi người và hưởng hạnh phúc sau cùng. Không ham giàu sang, không sợ thiệt hại, không sợ quyền lực. Những người như vậy có thể làm bất cứ việc gì.
b) NGHĨA: thẳng thắn, không có sự bất trung, không làm việc không tốt, không giấu giếm điều gì với Đảng. Không lo lắng về lợi ích cá nhân ngoài lợi ích của Đảng. Sẵn lòng làm việc một cách cẩn thận khi Đảng giao phận. Luôn luôn trung thực trong việc phê bình mình và người khác.
c) TRÍ: không để việc cá nhân làm mờ trí tuệ, để tâm trí luôn trong sạch và sáng suốt. Dễ hiểu lý luận, dễ tìm hướng đi. Biết nhìn người, biết đánh giá việc. Để làm việc có lợi, tránh việc có hại cho Đảng, tôn trọng những người tốt và đề phòng những kẻ xấu.
d) DŨNG: can đảm, gan dạ, dám làm việc. Dám sửa chữa khi gặp khuyết điểm. Sẵn lòng chịu đựng khó khăn và gan dạ chống lại những thứ phù phiếm và không đúng đắn. Nếu cần, sẵn sàng hy sinh tính mạng cho Đảng và Tổ quốc, không bao giờ sợ hãi và rụt rè.
đ) LIÊM: không tham muốn quyền lợi cá nhân, không tham tiền bạc, không tham vinh hoa và sự sung sướng. Chính điều này sẽ giúp người trở nên cao quý và không bao giờ bị thầy trò. Chỉ ham học hỏi, ham làm việc và ham tiến bộ”
Như vậy, quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “chí công vô tư” rất đa dạng, bao gồm nhiều phẩm chất tốt đẹp khác nhau. Khi nghiên cứu về tư tưởng đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ta có thể tìm thấy những phẩm chất quan trọng nhất của đạo đức cách mạng mà Người đã nêu: lòng trung với nước, lòng hiếu với dân; lòng yêu thương con người; lòng cần, kiệm, liêm, chính và chí công vô tư; tinh thần quốc tế vô sản trong sáng. Những phẩm chất này có sự liên kết chặt chẽ và thể hiện cho nhau.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gắn kết lòng “chí công vô tư” với bản thân mình và trở thành một tấm gương sáng về phẩm chất đó. Các tiền bối cách mạng trong thời kỳ xây dựng Đảng, những anh hùng liệt sĩ, các bà mẹ liệt sĩ, bà mẹ Việt Nam anh hùng và cán bộ chiến sĩ bị tù đày đã trở thành biểu tượng cao đẹp cho lòng “chí công vô tư”. Sự hy sinh và tự nguyện của họ đã đóng góp lớn cho sự độc lập và thống nhất của Tổ quốc, và sống lại niềm vui và hòa bình cho nhân dân. Đây là một truyền thống tốt đẹp trong thời đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cần được trân trọng, giáo dục và phát huy cho các thế hệ tiếp theo.
Cuộc đấu tranh chống sự suy thoái, tha hóa, tham nhũng trong cán bộ hiện nay đòi hỏi chúng ta phải tiêu diệt tà ác và xây dựng nền văn hóa đạo đức mới cho người Việt Nam. Cuộc đấu tranh này không dễ dàng, phức tạp và kéo dài, thành công phụ thuộc vào tâm hồn của mỗi người, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói. Nếu chúng ta coi mình là những chiến sĩ, luôn dũng cảm chiến đấu, kiềm chế được lòng ích kỷ và tham lam, thực hiện tốt triết lý “chí công vô tư” của Bác, chắc chắn kết quả sẽ ngày càng tích cực hơn. Khi đó, chúng ta sẽ có nhân cách cao quý, đạo đức trong sáng, có thể nghèo về vật chất nhưng giàu về trí tuệ và tâm hồn. Đảng tin tưởng, nhân dân quý mến và dư luận đồng lòng. Cuộc sống sẽ trở nên thoải mái, tự do, hạnh phúc và bình yên!
