Chào các bạn! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về 8 biện pháp tu từ và cách nhớ chúng một cách hiệu quả. Như các bạn đã biết, việc phân biệt được các biện pháp tu từ là khá quan trọng. Tuy nhiên, nhiều bạn vẫn gặp khó khăn trong việc học và nhớ chúng. Hãy cùng tìm hiểu các lưu ý và phương pháp giúp chúng ta ghi nhớ và phân biệt 8 biện pháp tu từ một cách chủ động nhé.
1. Biện pháp so sánh
- Khái niệm: Biện pháp so sánh là sự đối chiếu giữa hai sự vật, sự việc có nét tương đồng.
- Tác dụng: Tăng sức gợi hình và gợi cảm cho sự vật được nhắc tới, làm câu văn sinh động và hấp dẫn.
- Dấu hiệu nhận biết: Các từ ngữ so sánh như “là”, “như”, “bao nhiêu…bấy nhiêu”. Tuy nhiên, cần lưu ý một số trường hợp, từ ngữ so sánh có thể bị ẩn đi.
Ví dụ:
- Trẻ em như búp trên cành.
- Người ta là hoa đất.
- “Trường Sơn: chí lớn ông cha. Cửu Long: lòng mẹ bao la sóng trào.”
2. Biện pháp nhân hóa
- Khái niệm: Biện pháp nhân hóa sử dụng những từ chỉ hoạt động, tính cách, suy nghĩ dành cho con người để miêu tả đồ vật, sự vật, con vật.
- Tác dụng: Làm cho sự vật trở nên gần gũi, sinh động và thân thiết với con người hơn.
- Dấu hiệu nhận biết: Các từ chỉ hoạt động, tên gọi của con người như “ngửi”, “chơi”, “sà”, “anh”, “chị”…
Ví dụ:
- “Chị ong nâu nâu nâu nâu/chị bay đi đâu đi đâu”.
- Heo hút cồn mây súng ngửi trời.
3. Biện pháp ẩn dụ
- Khái niệm: Biện pháp ẩn dụ gọi tên sự vật, hiện tượng bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng.
- Tác dụng: Tăng sức gợi hình và gợi cảm cho sự diễn đạt.
- Dấu hiệu nhận biết: Các sự vật dùng để ẩn dụ có nét tương đồng với nhau.
Ví dụ: “Người cha mái tóc bạc/ đốt lửa cho anh nằm/ rồi Bác đi dém chăn/ từng người từng người một” ⇒ Người cha, Bác chính là: Hồ Chí Minh.
4. Biện pháp hoán dụ
- Khái niệm: Biện pháp hoán dụ gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi.
- Tác dụng: Tăng sức gợi hình và gợi cảm cho sự diễn đạt.
- Dấu hiệu nhận biết: Đọc kĩ khái niệm.
Ví dụ: “Áo nâu cùng với áo xanh/ Nông thôn cùng với thành thị đứng lên” ⇒ Áo nâu đại diện cho người nông dân của vùng nông thôn, áo xanh đại diện cho giai cấp công nhân của thành thị.
5. Biện pháp nói quá
- Khái niệm: Biện pháp nói quá phóng đại quy mô, mức độ, tính chất của sự vật, hiện tượng.
- Tác dụng: Nhấn mạnh và tăng sức biểu cảm cho sự vật, hiện tượng.
- Dấu hiệu nhận biết: Từ ngữ cường điệu, khoa trương, phóng đại so với thực tế.
Ví dụ: “Lỗ mũi mười tám gánh lông/ chồng yêu chồng bảo râu rồng trời cho”.
6. Biện pháp nói giảm nói tránh
- Khái niệm: Biện pháp nói giảm nói tránh sử dụng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển.
- Tác dụng: Tránh gây cảm giác đau thương, ghê sợ, thiếu lịch sự.
- Dấu hiệu nhận biết: Các từ diễn đạt tế nhị, tránh nghĩa thông thường của nó.
Ví dụ: “Bác đã đi rồi sao Bác ơi/ Mùa thu đang đẹp nắng xanh trời” ⇒ Ở 2 câu thơ này từ “đi” đã được sử dụng thay cho từ “chết” để tránh cảm giác đau thương mất mát.
7. Biện pháp điệp từ, điệp ngữ
- Khái niệm: Biện pháp điệp từ, điệp ngữ nhắc đi nhắc lại nhiều lần một từ, cụm từ.
- Tác dụng: Tăng cường hiệu quả diễn đạt như nhấn mạnh, tạo ấn tượng, gợi liên tưởng, cảm xúc, vần điệu cho câu thơ, câu văn.
- Dấu hiệu nhận biết: Các từ được lặp lại nhiều lần trong đoạn văn, thơ.
Ví dụ: “Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín” ⇒ Từ “giữ” được nhắc lại 4 lần nhằm nhấn mạnh vai trò của tre trong bảo vệ Tổ quốc.
8. Biện pháp chơi chữ
- Khái niệm: Biện pháp chơi chữ sử dụng đặc sắc về âm, nghĩa của từ.
- Tác dụng: Tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, làm câu văn hấp dẫn và thú vị.
Ví dụ: “Mênh mông muôn mẫu màu mưa/ mỏi mắt miên man mãi mịt mờ”.
Lưu ý: Ẩn dụ và hoán dụ là 2 biện pháp tu từ mà học sinh thường nhầm lẫn nhất.
- Ẩn dụ: So sánh ngầm 2 sự vật, hiện tượng có tính chất tương đồng nhau với hiệu quả tạo ra nghĩa bóng so với nghĩa gốc.
- Hoán dụ: Lấy một sự vật, hiện tượng ngầm để chỉ cái lớn lao hơn.
Trên đây là những chia sẻ về 8 biện pháp tu từ thông dụng trong chương trình học của chúng ta. Chúng ta tin rằng thông qua bài viết này, các bạn sẽ nhận biết, phân biệt và áp dụng tốt các biện pháp tu từ trong bài tập làm văn. Chúc các bạn đạt được thành công trong học tập!
Nếu bạn quan tâm đến trường trung cấp Việt Hàn, hãy truy cập Trường Trung Cấp Việt Hàn (VKI) để biết thêm thông tin chi tiết.
