Vì sao bệnh nhân COVID-19 bị mất khứu giác?

Mất khứu giác và vị giác phổ biến hơn ở bệnh nhân COVID-19 trẻ tuổi. Mất mùi có liên quan đến COVID-19.

Mất khứu giác và COVID-19

Mất khứu giác là một trong những chỉ số được báo cáo sớm nhất và phổ biến nhất liên quan đến virus này. Đây cũng là dấu hiệu để phát hiện người mắc COVID-19 hiệu quả hơn so với sốt và ho. Mất khứu giác và vị giác có thể đột ngột xảy ra liên quan đến COVID-19, ngay cả khi không có các triệu chứng khác như sốt và ho. Tình trạng này thường diễn ra trong thời gian ngắn, thường dưới 2 tuần, và phục hồi nhanh chóng, trong vòng 10 ngày. Tuy nhiên, ở một số bệnh nhân, mất khứu giác có thể tồn tại lâu hơn, thậm chí không thể phục hồi, đặc biệt là với COVID-19 kéo dài.

Trái ngược với các trường hợp cảm lạnh và một số trường hợp cúm, nghẹt mũi là nguyên nhân chính gây mất khứu giác, trong COVID-19, mất khứu giác có thể liên quan trực tiếp đến nhiễm trùng SARS-CoV-2 trong biểu mô mũi và các tế bào thần kinh khứu giác mà không có bất kỳ tắc nghẽn nào. Vì vậy, những người bị mất khứu giác đột ngột nên được nghi ngờ là dương tính với COVID-19, cần làm xét nghiệm để xác nhận và bắt đầu cách ly/tự cách ly ngay lập tức.

Tỷ lệ mất khứu giác chính xác ở bệnh nhân COVID-19 thay đổi đáng kể tùy thuộc vào các ước tính nghiên cứu khác nhau và các đặc điểm/nhân khẩu học, tuy nhiên, ước tính được cho là mất khứu giác ở khoảng 20-50% tổng số bệnh nhân trên toàn thế giới. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng mất khứu giác và vị giác trong COVID-19 phổ biến hơn ở những người trẻ tuổi so với những bệnh nhân lớn tuổi, và không có sự khác biệt lớn giữa nam và nữ, mặc dù một số nghiên cứu cho thấy phụ nữ trẻ có chỉ số BMI cao hơn thì nguy cơ càng cao.

Cơ chế gây mất mùi?

Cơ chế mất mùi trong COVID-19 vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu. Tuy nhiên, có một số giả thuyết và quan sát ban đầu có thể giải thích tại sao mất khứu giác và vị giác xảy ra nhiều ở bệnh nhân COVID-19 ngay cả khi không có các triệu chứng nghẹt mũi như các bệnh SARS, cảm lạnh và cúm.

Trong một tỷ lệ nhỏ những người bị nghẹt mũi và chảy nước mũi, sự tắc nghẽn vật lý của mũi với chất nhầy sẽ làm giảm mùi. Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân COVID-19 bị mất khứu giác thường không bị nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi, và do đó, các cơ chế khác phải liên quan.

Virus SARS-CoV-2 gây tổn thương tế bào hỗ trợ thần kinh trong mũi, là nguyên nhân gây mất khứu giác. Có hai loại tế bào liên quan gồm tế bào cảm nhận mùi và tế bào hỗ trợ thần kinh. Các nghiên cứu giai đoạn đầu cho rằng, virus tấn công chọn lọc vào tế bào cảm nhận mùi, những tế bào này có liên hệ với tế bào cảm nhận mùi trên não, điều này gây nên sự lo ngại virus theo đó sẽ lan lên não. Tuy nhiên, giải phẫu bệnh tử thi cho thấy SARS-CoV-2 rất hiếm khi xâm nhập vào não, giả thiết tế bào cảm nhận mùi bị tổn thương cũng không chắc chắn.

Một nghiên cứu của Đại học Harvard đã phát hiện ra rằng tế bào hỗ trợ thần kinh có rất nhiều thụ thể ACE2, trong khi tế bào cảm nhận mùi thì không. Virus SARS-CoV-2 lại chỉ tấn công vào những tế bào có thụ thể ACE2. Như vậy, giả thuyết virus tấn công các tế bào hỗ trợ thần kinh gây mất khứu giác hoặc rối loạn ở mức độ nhất định, đã dần nhận được sự đồng thuận của giới khoa học.

Khi SARS-CoV-2 liên kết với ACE2/TMPRSS2 trên các tế bào bền vững trong mũi, các tế bào này sẽ chết dẫn đến mất các lông mao cảm giác trên các tế bào thần kinh thụ cảm khứu giác. Do đó, chất tạo mùi không liên kết được với lông mao của tế bào thần kinh, gây ra chứng thiếu máu. Tất cả những điều này có thể xảy ra rất nhanh chỉ trong 1 hoặc 2 ngày.

Trong khi điều này xảy ra, các tế bào gốc có thể nhanh chóng tái tạo các tế bào trung tâm, cho phép các lông mao trên tế bào thần kinh khứu giác tái tạo để chất tạo mùi có thể liên kết với các tế bào thần kinh, và khứu giác phục hồi trong vòng một hoặc hai ngày nữa.

Một nghiên cứu trên 202 bệnh nhân COVID-19 trong một tháng cũng cho thấy tỷ lệ hồi phục là 49%. Tuy nhiên, một số bệnh nhân cũng bị tổn thương khá nghiêm trọng, thậm chí có trường hợp mất khứu giác kéo dài, hồi phục không hoàn toàn, hoặc cảm nhận mùi khác so với mùi trong trí nhớ, thậm chí mùi hôi thối, khó chịu.

Cho đến nay, chưa có phương pháp điều trị rối loạn khứu giác hiệu quả, nhưng có thể rèn luyện khứu giác, tức là cho bệnh nhân tập ngửi những mùi nhất định để mũi học lại mùi.

Nguyễn Minh Anh (theo Havard Health)

Trường Trung Cấp Việt Hàn (VKI)