Công chức là một thuật ngữ mà chúng ta thường nghe đến trong lĩnh vực làm việc tại các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về nghĩa vụ, quyền lợi và đặc điểm của công chức. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề này.
Công chức là gì?
Theo quy định của Luật Cán bộ, Công chức năm 2008 sửa đổi và bổ sung vào năm 2019, công chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng và bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ và chức danh phù hợp với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Đặc điểm của công chức
Theo quy định của Luật Cán bộ, Công chức, công chức có những đặc điểm sau:
Tính chất công việc của công chức
Công chức là những người làm việc thường xuyên trong các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội nhất định và có tính chuyên môn nghiệp vụ rõ rệt. Tính thường xuyên thể hiện ở việc tuyển dụng không giới hạn về thời gian. Khi được tuyển dụng vào một ngạch, chức danh, chức vụ, một người công chức sẽ làm việc thường xuyên, liên tục, không gián đoạn về mặt thời gian. Tính chuyên môn nghiệp vụ được thể hiện trong việc công chức được xếp vào một ngạch phù hợp với năng lực và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Các ngạch công chức bao gồm: chuyên viên cao cấp và tương đương; chuyên viên chính và tương đương; chuyên viên và tương đương; cán sự và tương đương; nhân viên. Công chức cao cấp tương đương có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao nhất, thứ bậc này giảm dần cho đến nhân viên.
Con đường hình thành công chức
Có hai con đường hình thành công chức là thông qua tuyển dụng và bổ nhiệm. Việc tuyển dụng công chức do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền tiến hành căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế được giao. Cơ quan thực hiện việc tuyển dụng công chức bao gồm các cơ quan quy định tại Điều 39 Luật Cán bộ, Công chức. Đó là Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước; Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chủ tịch nước; Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; Cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, tổ chức chính trị – xã hội. Các cơ quan này tiến hành tuyển dụng công chức trong cơ quan, đơn vị thuộc quyền quản lý. Ví dụ: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tiến hành tuyển dụng công chức trong các Văn phòng Ủy ban nhân dân, các sở, các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cơ cấu tổ chức của Ủy ban nhân dân.
Người được tuyển dụng phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định tại Khoản 1 Điều 36 Luật Cán bộ, Công chức và không phải là những người được quy định tại Khoản 2 Điều 36. Khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện, người được tuyển dụng phải trải qua kỳ thi tuyển hoặc xét tuyển theo quy định của pháp luật. Thi tuyển là phương thức tuyển dụng công chức, trong đó, hình thức và nội dung thi tuyển phải phù hợp với ngành, nghề, đảm bảo lựa chọn được những người có phẩm chất, trình độ và năng lực đáp ứng yêu cầu tuyển dụng.
Bên cạnh đó, những người đáp ứng các điều kiện tuyển dụng và cam kết làm việc từ 5 năm trở lên ở miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, được tuyển dụng thông qua xét tuyển. Những người được tuyển dụng vào công chức phải thực hiện chế độ tập sự theo quy định của Chính phủ.
Sau thời gian tập sự, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị sử dụng công chức sẽ đánh giá phẩm chất đạo đức và kết quả công việc của người đó. Nếu đạt yêu cầu, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền quản lý công chức sẽ quyết định bổ nhiệm chính thức vào ngạch. Bên cạnh việc bổ nhiệm vào một ngạch sau khi hoàn thành chế độ tập sự, bổ nhiệm còn là một con đường trực tiếp hình thành công chức. Đó là việc công chức được bổ nhiệm để giữ một chức vụ lãnh đạo, quản lý. Việc bổ nhiệm công chức giữ một chức vụ lãnh đạo, quản lý phải căn cứ vào nhu cầu, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, đơn vị; tiêu chuẩn, điều kiện của chức vụ lãnh đạo, quản lý. Thẩm quyền, trình tự và thủ tục bổ nhiệm công chức lãnh đạo, quản lý được thực hiện theo quy định của pháp luật và của cơ quan có thẩm quyền. Ví dụ: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền bổ nhiệm giám đốc sở. Như vậy, con đường hình thành công chức bao gồm tuyển dụng và bổ nhiệm, trong đó, tuyển dụng là con đường đặc thù.
Về nơi làm việc
Công chức có thể làm việc tại nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau. Trong khi cán bộ làm việc trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội ở trung ương, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh, công chức còn làm việc ở cả cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội Nhân dân, Công an Nhân dân, trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập.
Ví dụ: Theo quy định của Nghị định 06/2010/NĐ-CP, công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý đơn vị sự nghiệp công lập là những người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu; người giữ chức vụ cấp trưởng, cấp phó tổ chức của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ.
Thời gian công tác
Công chức đảm nhiệm công tác từ khi được bổ nhiệm, tuyển dụng cho tới khi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động mà không hoạt động theo nhiệm kỳ như cán bộ. Chấm dứt đảm nhiệm chức vụ khi đến tuổi nghỉ hưu: Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi theo quy định tại điểm a Khoản 1 Điều 73 Luật Bảo hiểm Xã hội năm 2014.
Chế độ lao động
Công chức được biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập, lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.
Quyền của công chức
Công chức có những quyền lợi sau:
-
Quyền được bảo đảm các điều kiện thi hành công vụ như giao quyền tương xứng với nhiệm vụ, bảo đảm trang thiết bị và các điều kiện làm việc; cung cấp thông tin liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn được giao; được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ; được pháp luật bảo vệ khi thi hành công vụ.
-
Quyền được Nhà nước bảo đảm tiền lương tương xứng với nhiệm vụ, quyền hạn được giao, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội của đất nước. Công chức còn được hưởng các khoản tiền làm thêm giờ, tiền làm đêm, công tác phí và các chế độ khác theo quy định của pháp luật. Những công chức làm việc ở miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn hoặc trong các ngành, nghề có môi trường độc hại, nguy hiểm còn được hưởng phụ cấp và chính sách ưu đãi theo quy định của pháp luật.
-
Quyền nghỉ phép hàng năm, nghỉ lễ, nghỉ để giải quyết việc riêng theo quy định của pháp luật về lao động.
-
Công chức được bảo đảm quyền học tập, nghiên cứu khoa học, tham gia các hoạt động kinh tế, xã hội; được hưởng chính sách ưu đãi về nhà ở, phương tiện đi lại, chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật.
Nghĩa vụ của công chức
Công chức có những nghĩa vụ sau:
-
Đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân: Trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia; tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân; liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của nhân dân; chấp hành nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
-
Trong thi hành công vụ: Công chức phải thực hiện đúng, đầy đủ và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao; có ý thức tổ chức kỷ luật; nghiêm chỉnh chấp hành nội quy, quy chế của cơ quan, tổ chức, đơn vị; báo cáo người có thẩm quyền khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật trong cơ quan, tổ chức, đơn vị; bảo vệ bí mật nhà nước; chủ động và phối hợp chặt chẽ trong thi hành công vụ; giữ gìn đoàn kết trong cơ quan, tổ chức, đơn vị; bảo vệ, quản lý và sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài sản nhà nước được giao; chấp hành quyết định của cấp trên.
-
Ngoài ra, công chức là người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị còn phải thực hiện các nghĩa vụ như: Chỉ đạo tổ chức thực hiện nhiệm vụ được giao và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị; kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn việc thi hành công vụ của công chức; tổ chức thực hiện các biện pháp phòng, chống quan liêu, tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và chịu trách nhiệm về việc để xảy ra quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong cơ quan, tổ chức, đơn vị; tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về dân chủ cơ sở, văn hóa công sở trong cơ quan, tổ chức, đơn vị; xử lý kịp thời, nghiêm minh cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý có hành vi vi phạm kỷ luật, pháp luật, quan liêu, hách dịch, cửa quyền, gây phiền hà cho công dân; giải quyết kịp thời, đúng pháp luật theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của cá nhân, tổ chức.
Sự khác biệt giữa công chức và cán bộ
| Cán bộ | Công chức |
|---|---|
| Được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm, trong biên chế | Thi tuyển, bổ nhiệm, có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, và trong biên chế |
| Không có quy định về thời gian tập sự | Thời gian tập sự từ 6 đến 12 tháng tùy theo từng trường hợp tuyển dụng |
| Vận hành quyền lực nhà nước, làm nhiệm vụ quản lý, nhân danh quyền lực chính trị quyền lực công | Thực hiện công vụ thường xuyên |
| Hưởng lương từ ngân sách nhà nước theo vị trí, chức danh | Hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập đối với người trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập |
| Làm tại cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị-xã hội | Cơ quan Đảng, nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội, Quân đội, Công an, Tòa án, Viện kiểm sát |
| Khiển trách, cảnh cáo, cách chức, bãi nhiệm | Khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, giáng chức, cách chức, buộc thôi việc |
Với những đặc điểm, quyền lợi và trách nhiệm của công chức, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về vai trò và đóng góp của họ đối với sự phát triển của xã hội. Để tìm hiểu thêm thông tin về Trường Trung Cấp Việt Hàn (VKI), bạn có thể truy cập Trường Trung Cấp Việt Hàn (VKI).
