Pháp luật ra đời với mục đích đảm bảo cuộc sống hòa bình, ổn định, và mang lại cho tất cả mọi người quyền và nghĩa vụ bình đẳng. Để đảm bảo không vi phạm pháp luật, mọi hoạt động của con người đều phải tuân thủ quy định của pháp luật. Việc thực hiện pháp luật một cách nghiêm chỉnh là yếu tố quan trọng để tạo nên một cuộc sống lành mạnh, xã hội văn minh và hạnh phúc.
Căn cứ pháp lý
- Hiến pháp năm 2013;
- Bộ luật dân sự năm 2015;
- Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017.
1. Thi hành pháp luật là gì?
Dựa vào cơ sở khoa học và thực tiễn pháp luật tại Việt Nam, khái niệm thi hành pháp luật được giải thích với nhiều nghĩa khác nhau. Theo nguồn tài liệu giảng dạy tại các trường đào tạo, thi hành pháp luật là một trong bốn hình thức thực hiện pháp luật. Thi hành pháp luật là hành vi hợp pháp, nhằm hiện thực hóa mọi quy định của pháp luật, đưa chúng vào đời sống hàng ngày và trở thành những hành vi công nhận là hợp pháp.
Ngoài ra, có nhiều định nghĩa phổ biến khác như:
- Thi hành pháp luật là quá trình thực hiện các quy định pháp luật trong thực tế đời sống của cộng đồng.
- Thi hành pháp luật là việc các chủ thể thực hiện pháp luật chủ động thực hiện các nghĩa vụ pháp luật yêu cầu.
- Theo Wikipedia, thi hành pháp luật là hệ thống mà các thành viên của xã hội thực hiện để thực thi pháp luật bằng cách khám phá, ngăn chặn, phục hồi, hoặc trừng phạt những người vi phạm luật lệ và các quy tắc xã hội. Tuy nhiên, thuật ngữ này thường áp dụng cho người trực tiếp tham gia vào các cuộc tuần tra, điều tra tội phạm và bắt người phạm tội. Thực hiện pháp luật không chỉ liên quan đến việc phòng ngừa và trừng phạt tội phạm, mà còn áp dụng cho ngăn chặn các hành vi vi phạm không phải tội phạm thông qua áp dụng các hậu quả ít nghiêm trọng.
Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu về luật cho rằng thi hành pháp luật chính là việc biến những quy định luật pháp thành hành vi của các chủ thể. Đây là một quan điểm phù hợp với thực tiễn pháp luật Việt Nam.
2. Phân biệt các hình thức thực hiện pháp luật:
Thực hiện pháp luật là quá trình biến các quy định pháp luật thành hành vi hợp pháp của các chủ thể. Hiện nay, thực hiện pháp luật được chia thành 4 hình thức:
- Tuân thủ pháp luật;
- Thi hành pháp luật;
- Sử dụng pháp luật;
- Áp dụng pháp luật.
Tuân thủ pháp luật
Tuân thủ pháp luật là hình thức mà mọi chủ thể pháp luật kiềm chế mình để không vi phạm những quy định pháp luật cấm. Đây là hình thức pháp luật thụ động.
Ví dụ: Pháp luật cấm hành vi mua, bán dâm. Do đó, không thực hiện hành vi mua, bán dâm được xem là tuân thủ pháp luật.
Thi hành pháp luật
Thi hành pháp luật là hình thức mà các chủ thể pháp luật chủ động thực hiện các nghĩa vụ pháp luật yêu cầu. Đây là hình thức thực hiện pháp luật tích cực.
Ví dụ: Pháp luật quy định về nghĩa vụ đóng thuế thu nhập cá nhân/thuế thu nhập doanh nghiệp. Do đó, nếu không thuộc trường hợp miễn thuế, chủ thể đóng thuế được xem là đang thi hành pháp luật.
Sử dụng pháp luật
Sử dụng pháp luật là hình thức mà các chủ thể chủ động lựa chọn và áp dụng những quy định pháp luật cho phù hợp với tình huống cụ thể. Đây là hình thức thực hiện pháp luật linh hoạt.
Ví dụ: Khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, chủ thể có quyền khởi kiện ra tòa án vì pháp luật trao cho họ quyền được khởi kiện có thẩm quyền. Khi đó, chủ thể được xem là đang sử dụng pháp luật.
Áp dụng pháp luật
Áp dụng pháp luật là hình thức mà các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể khác thực hiện quyền hoặc nghĩa vụ mà pháp luật quy định. Đây là hình thức thực hiện pháp luật của các cơ quan nhà nước.
Ví dụ: Tòa án có trách nhiệm xem xét và thụ lý đơn khi A khởi kiện B ra tòa án. Tòa án được xem là cơ quan áp dụng pháp luật.
3. Các hình thức pháp luật phổ biến:
Có 3 hình thức pháp luật phổ biến:
- Pháp luật tập quán: Là những tập quán được Nhà nước thừa nhận và thực hiện bằng cưỡng chế.
- Án lệ pháp luật: Là hình thức pháp luật hình thành từ hoạt động xét xử của Toà án. Các bản án sau khi được Hội đồng Thẩm phán thừa nhận, sẽ phát triển thành khuôn mẫu áp dụng cho các vụ việc tương tự về sau.
- Văn bản quy phạm pháp luật: Đây là hình thức mà cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành. Bằng việc áp dụng các quy định chung, văn bản quy phạm pháp luật kiểm soát và điều chỉnh các quan hệ xã hội cần thiết.
Việc thực hiện pháp luật là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững và ổn định của xã hội. Hãy tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật và sử dụng pháp luật để đóng góp vào xây dựng một xã hội văn minh và hạnh phúc.
Hãy tìm hiểu thêm về Trường Trung Cấp Việt Hàn (VKI) tại đây.
